खाद्य सुदृढीकरण

एउटा संसारको कल्पना गनुहोस् जहाँ प्रत्येक समयमा महिलाले एक प्रकारको मकैको रोटी(tortilla) वा खानामा मसला छर्केर खाने गर्दछ त्यो महिलाले ५०% वा सो भन्दा बढीले नजन्मने बच्चा कमजोर वा घातक जन्म दोष (fatal birth defect) भएर जन्मिने सम्भावनामा कम गर्दछ ; एक संसार जहाँ बच्चाले प्रत्येक समय आफ्नो खानामा नून हालेर खानाले उसको मानसिक मन्दताको विकासको सम्भावना कम गर्दछ ; कुनै अन्य एक मात्र खाने भन्दा बढी केवल एक टुक्रा रोटीले अन्धो हुनबाट जोगाउँछ । यो खाद्यान्न सुदृढीकरणको बाचा हो ।

सूक्ष्म पोषण तत्वहरु के के हुन्?

सूक्ष्म पोषण तत्वहरु भिटामिन तथा खनिज पर्दाथहरु जस्तै आइरन, फोलिक एसिड, भिटामिन "ए" भिटामिन "डी", जिंक इत्यादी हुन् जुन संग हामी सबै परिचित छौं र यो कुरा साँचो हो भनी स्वीकार गर्दछौं । यिनीहरु कुनै व्यक्तिको स्वास्थ्य तथा भलाईको लागि आवश्यक छन्- तर पनि विश्व जनसंख्याको ३०% महत्वपूर्ण सूक्ष्म पोषण तत्वहरुको अभावले पीडित छन्- यो संयुक्त राज्यको जनसंख्या दुई अर्ब भन्दा सात गुणाले बढी छ । क्यालोरीको अभावले हुने कुपोषण वा भोक सजिलै पहिचान गर्न सकिए पनि सूक्ष्म पोषण तत्वहरुको कमीले हुने कुपोषणलाई सुधार गरी विश्वव्यापी स्वास्थ्यमा सुर्धानु लागतको हिसाबले धेरै व्यापक प्रभावकारी मानिन्छ ।

खाद्यान्नहरु कसरी सुदृढीकरण गरिन्छन्

"सुदृढीकरण" एउटा प्रकि्रया हो जस अर्न्तगत भिटामिन वा खनिज पर्दाथहरु मूख्य खानाहरुमा मिलाइन्छन् जस्तै पीठो वा नून । साधारणतयाः प्रायः खानाहरु केन्द्रिय रुपमा प्रशोधित गरिन्छन् जुन खाद्यान्न सुदृढीकरणको लागि उम्मेदवारहरु हुन् र यसको लागत बिलकुल कम हुन्छ-निकल धातुको सम्बन्धमा एक वर्षमा एक बालकले उसको आई.क्यू। १०% देखि १५%ले बृद्धि गर्न पर्याप्त आयोडिन युक्त खाना खानु पर्दछ र आमाले जन्म दोषका प्रमुख रोगहरुबाट ७०%ले जोखिम कम गर्न फोलिक एसिड युक्त खाना पर्याप्त खान सक्छ ।

विश्वमा खाद्यान्नहरु कहाँ सुदृढीकरण गरिन्छ?

यसको सु-समाचार यो हो कि, केही हद सम्म, विश्वभरीका धेरै जसो खानाहरु विश्व स्वास्थ्य अभ्यासबाट यसलाई स्वीकृत गराएर सुदृढीकरण गरिन्छन् । नूनमा आयोडिनको संयोजनले विश्व जनसंख्याको झण्डै ७५% बृद्धि भएको छ र देशको हरेक महाद्धीपमा गहूँमा आइरनको संयोजन गरियो । यद्यपी प्रायः सुदृढीकरण कार्यक्रमहरुमा व्यापक रणनीतिको अभाव छ किनभने यसमा विश्वव्यापी उत्तम अभ्यासलाई समावेश गरिएको छैन । उदाहरणको लागि विश्वको धेरै भागहरुमा आइरनले खाद्य सुदृढीकरण गरिन्छ तर फोलिक एसिडले होइन यद्यपी फोलिक एसिड थप गरेर अन्य अतिरिक्त उपकरण वा संचालन खर्च नलागे पनि ।